Zomer en wintertijd de klok verzetten

Zomer- en wintertijd en de impact op de verschillende tijdzones 

Hoe is het verschil tussen zomer- en wintertijd ontstaan?  

Oorspronkelijk werd de zomertijd in het leven geroepen om energie te besparen. Tijdens eerdere oorlogstijden en energiecrisisperiodes moesten grondstoffen immers maximaal worden ingezet, en door de klok te verzetten kon men langer genieten van het avondlicht zonder telkens het licht te moeten aansteken.
Maar hoe verder je van de evenaar afstaat, hoe groter de impact. In landen dicht bij de polen vlieg je van extreme zomernachten waarin het amper donker wordt naar donkere winterdagen vol vroege schemering.
Landen rond de evenaar voelen dat verschil amper. Voor wie de stap zet naar het buitenland, verandert de relatie met daglicht dus fundamenteel.
Dat betekent ook dat het veranderen van uur niet overal even zinvol is.

Een boom groeiend in een glazen pot met kleingeld

De impact van de uurverandering in België en Nederland

Twee keer per jaar zetten we in België en Nederland de klok een uur vooruit of achteruit. Voor wie hier woont, is dat ondertussen bijna een vast ritueel: in het voorjaar gaat de klok een uur vooruit naar de zomertijd, in het najaar draaien we hem weer terug naar de wintertijd.

De zomertijd brengt langere, lichtere avonden met zich mee. Gezellig op een terras zitten, nog een wandeling maken na het werk of gewoon genieten van wat extra daglicht: voor veel mensen is dat een aangename periode.

De overgang zelf kan echter even wennen zijn. Onze biologische klok moet zich aanpassen aan het nieuwe ritme en sommige mensen merken daardoor tijdelijk dat ze vermoeider zijn of minder goed slapen.

Gent op een donkere winteravond

De wintertijd is voor veel mensen een ander verhaal. De dagen zijn korter, het wordt vroeg donker en we krijgen heel wat minder daglicht. Bij mensen die daar gevoelig voor zijn, kunnen vermoeidheid, somberheid en een winterdip sterker naar voren komen. In sommige gevallen spreken we van een winterdepressie of Seasonal Affective Disorder (SAD).

Het gebrek aan licht is dan ook één van de redenen waarom sommige mensen dromen van een leven op een plek waar de zon wat vaker van de partij is. Niet voor niets staat meer zon en licht bij heel wat emigranten hoog op het verlanglijstje wanneer ze op zoek gaan naar een andere thuis. ☀️

Niet elk land doet mee met de uurverandering

Misschien denk je bij zomer- en wintertijd dat iedereen over de hele wereld twee keer per jaar zijn klok verzet. Niets is minder waar.

Niet elk land gebruikt zomer- en wintertijd. In sommige landen blijft de klok het hele jaar door op dezelfde tijd staan. Ook zijn er landen die de klok wel verzetten, maar dat op een ander moment doen dan België en Nederland.

Dat lijkt misschien een detail, maar voor wie in het buitenland woont of internationaal werkt, kan het behoorlijk belangrijk zijn. Het tijdsverschil met België of Nederland is namelijk niet noodzakelijk het hele jaar hetzelfde.

Uurverschil tussen Paraguay en België

Neem Paraguay: daar verzetten ze de klok niet meer. In onze winter is het verschil met België vier uur, maar zodra wij in het voorjaar de klok vooruitzetten, wordt dat plots vijf uur.
En de Verenigde Staten verzetten de klok wel, maar een paar weken eerder in het voorjaar en een week later in het najaar dan wij. Bel je dus in die weken met iemand in New York, dan is het verschil even vijf uur in plaats van zes.

Dat merk je vooral wanneer je leven zich over meerdere landen uitstrekt. Misschien woont je gezin ondertussen in Portugal, terwijl je ouders nog in Nederland wonen. Of je werkt volledig remote met collega’s verspreid over verschillende tijdzones.

Dan is de vraag niet alleen meer: hoe laat is het bij mij? Maar ook: hoe laat is het bij hen? En verandert dat binnenkort?

Je verhuist dus geen meter en toch kan een videocall die maandenlang perfect om 10 uur gepland stond, plots een uur vroeger of later vallen. En voor je het weet, zit jij klaar met je koffie, terwijl de andere helft van de deelnemers nog in bed ligt.

Samenwerken over verschillende tijdzones heen

Dat hoeft helemaal geen probleem te zijn, maar rond de overgang van zomer- naar wintertijd is het wel even opletten geblazen. Werk je met meerdere landen tegelijk, dan wordt het al snel een klein rekenpuzzeltje.

Ook deadlines verdienen wat extra aandacht. Als iemand zegt dat iets “tegen 17.00 uur” klaar moet zijn, is het handig om te weten over welke tijdzone we het hebben. Anders kan een deadline die voor de ene persoon nog ver weg lijkt, voor de andere al voorbij zijn.

Daarom is het bij internationaal samenwerken een goede gewoonte om altijd de tijdzone bij een afspraak of deadline te vermelden. Zeg dus niet gewoon “we hebben morgen een meeting om 10 uur”, maar wel “morgen om 10 uur Belgische tijd” of “om 10 uur Paraguayaanse tijd”. Dat lijkt een klein detail, maar het voorkomt heel wat berichten als: “Wacht, hoe laat is dat dan bij mij?”

Ina De Becker voor haar computerscherm, kijkend op haar horloge

Een goede agenda en videocalltool die automatisch met tijdzones rekening houden, kunnen je daarbij veel werk uit handen nemen. Zo hoef je niet elke keer zelf te zitten rekenen wanneer iemand in België, Griekenland, Brazilië of aan de andere kant van de wereld woont.

Hoe ga je het best om met deze uurverandering? 

Dat extra of verloren uur mag dan op papier klein lijken; je lijf en je planning merken het meteen. Zo houd je de touwtjes strak in handen:

  • Omarm het natuurlijke licht
    Probeer zoveel mogelijk te profiteren van het daglicht, zeker tijdens de donkere maanden. Het is dé natuurlijke manier om je biologische klok in balans te houden en die winterse somberheid buiten de deur te houden.
  • Duik op tijd je bed in
    Moet de klok een uur vooruit? Ga dan de dagen vooraf al een kwartiertje eerder onder de wol. Je lichaam zal je dankbaar zijn en zo voorkom je een abrupte slaapdip.
Ina De Becker in bed met een verduisterend masker
  • Pas je (werk)planning slim aan
    Wees de chaos voor. Houd rekening met de omschakeling en trek je planning tijdig recht, zodat je niet voor verrassingen komt te staan in je dagelijkse bezigheden.
  • Communiceer helder over de grens
    Werk je samen met internationale collega’s of klanten? Wees transparant. Een simpele ‘reminder’ of een herinneringsmailtje over de naderende uurverandering voorkomt gemiste meetings en een hoop verwarring.

Woon je in het buitenland? Doe bij de uurwisseling deze korte check

Deze kleine check bij elke uurwisseling kan dan veel gedoe voorkomen:

  • Hoe laat is het momenteel in België of Nederland?
  • Hoe groot is het tijdsverschil met mijn nieuwe thuisland?
  • Verandert dat verschil binnenkort door de omschakeling naar zomer- of wintertijd?
  • Gebruiken mijn klanten dezelfde zomer- en wintertijd als ik?
  • Op welke momenten wil ik contact houden met familie en vrienden?
  • Staat mijn agenda ingesteld op de juiste tijdzone?
  • Worden mijn videocalls automatisch aangepast aan de juiste tijd?
  • Werk ik met mensen in verschillende tijdzones?

Geloof ons: als je agenda ondertussen meerdere landen en tijdzones bevat, ben je blij met elke verwarring die je op voorhand kunt vermijden.

Kunnen we het zomer- en winteruur maar beter afschaffen?

Al jaren woedt het debat over de vraag of we die hele uurwisseling nu niet gewoon definitief moeten opbergen. Het idee is aanlokkelijk: als we de wintertijd permanent aanhouden, zou ons natuurlijke levensritme weer veel mooier aansluiten bij de stand van de zon (met de zon op haar hoogste punt rond 12 uur ’s middags).

Hoewel het Europees Parlement in 2019 al instemde met een motie om de uurverandering af te schaffen, bleek de praktijk weerbarstiger. Na flink wat touwtrekken en uitstel werd beslist dat de klokverzetting voorlopig gewoon doorgaat.

Zolang de politieke molens trager draaien dan onze eigen biologische klok, zit er dus niets anders op dan mee te bewegen. En geef toe: het geeft ons meteen weer een goede reden om dat extra uurtje slaap elk najaar extra te koesteren!